Jak napisać statut fundacji, który nie „zabije” organizacji po 2 latach?
2026-07-06
Gdy pojawiają się fundusze na projekt i organizacja zaczyna rosnąć, wolontarystyczny zapał zarządu przestaje wystarczać. Stajemy przed dylematem: jak formalnie i legalnie zaangażować ludzi do pracy? Każda forma współpracy ma swoją specyfikę, generuje inne ukryte koszty i niesie za sobą odmienne ryzyka podczas kontroli PIP (Państwowej Inspekcji Pracy).
Zestawienie form współpracy w fundacji
| Forma współpracy | Koszty dla fundacji | Elastyczność i kontrola | Najlepsze zastosowanie w NGO |
| Umowa o pracę | Najwyższe (wynagrodzenie brutto + ok. 20% ukrytych kosztów pracodawcy na ZUS/Fundusz Pracy). | Niska. Wymaga ewidencji czasu pracy, badań lekarskich, szkoleń BHP, urlopów i sztywnych okresów wypowiedzenia. | Główne stanowiska w fundacji: stały koordynator biura, etatowy fundraiser, stała księgowa. |
| Umowa Zlecenie | Średnie do Wysokich. Obowiązuje pełne ozusowanie, chyba że zleceniobiorca to uczeń/student do 26 r.ż. lub ma inną pracę na etat. | Wysoka. Liczy się wykonanie określonych czynności. Łatwiejsza do rozwiązania. Wymaga ewidencji godzin. | Zadaniowi pracownicy projektowi: animator czasu wolnego, osoba prowadząca warsztaty edukacyjne. |
| Kontrakt B2B (Firma) | Znane z góry, równe kwocie netto z faktury. Ograniczona biurokracja po stronie fundacji. | Bardzo wysoka. Traktujecie się jak dwaj równorzędni partnerzy biznesowi. Brak nadzoru kierowniczego. | Specjaliści z zewnątrz: agencja marketingowa prowadząca social media, zewnętrzny ewaluator projektu, prawnik. |
| Wolontariat | Brak wynagrodzenia. Kosztem są ubezpieczenia NNW (jeśli wolontariusz działa krócej niż 30 dni) oraz zwrot kosztów dojazdu/delegacji. | Maksymalna. Opiera się na dobrowolnym porozumieniu i elastycznym zaangażowaniu. | Pomoc przy jednorazowych eventach, zbiórkach charytatywnych, wsparcie w pracach prostych. |
Kiedy wolontariusz staje się „nielegalnym” pracownikiem? (Ryzyko kontroli PIP)
Państwowa Inspekcja Pracy bywa bezlitosna dla organizacji, które pod płaszczykiem wolontariatu ukrywają regularne zatrudnienie w celu ominięcia kosztów pracowniczych. Jeśli Twój wolontariusz:
- Ma wyznaczone stałe godziny pracy (np. od 8:00 do 16:00),
- Wykonuje swoje zadania w biurze fundacji,
- Jest w pełni podporządkowany poleceniom prezesa (stosunek kierownictwa),…to kontroler PIP niemal na pewno uzna to za stosunek pracy. Konsekwencją jest nakaz natychmiastowego wystawienia umowy o pracę i opłacenia zaległych składek ZUS z gigantycznymi odsetkami oraz mandat karny.
Zasada Dobrej Idei: Zawsze podpisuj z wolontariuszem „Porozumienie o wykonywaniu świadczeń wolontariackich”, jeśli współpraca trwa dłużej niż 30 dni – to bezwzględny wymóg prawny. Co więcej, w takim porozumieniu szczegółowo i mądrze określajcie zadania. Zamiast pisać „praca w biurze”, używajcie sformułowań: „wsparcie przy organizacji dokumentacji projektowej” lub „współpraca przy kampanii informacyjnej”.
Piotr Wasilewski, Instytut Dobrych Idei
