Rozpoczęcie czwartej edycji Mechanizmów Finansowych Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, powszechnie określanych mianem Funduszy Norweskich 4.0, stanowi przełomowy moment dla polskiej polityki rozwoju w perspektywie do 2031 roku. Program ten, będący efektem porozumień między Polską a państwami-darczyńcami – Norwegią, Islandią i Liechtensteinem – dysponuje rekordową pulą niemal 925 milionów euro, co po przeliczeniu na walutę krajową generuje kwotę rzędu 4 miliardów złotych. Polska, utrzymując status największego beneficjenta tych środków spośród piętnastu państw kandydujących, została wybrana jako kluczowy partner w realizacji strategicznych celów mających na celu niwelowanie różnic ekonomicznych i społecznych w obrębie EOG oraz wzmacnianie relacji dwustronnych z darczyńcami. Architektura czwartej edycji funduszy została zaprojektowana w oparciu o Memorandum of Understanding (MoU) podpisane 23 kwietnia 2025 roku w Warszawie, co formalnie otworzyło drogę do programowania operacyjnego poszczególnych instrumentów wsparcia.   

Fundamentem merytorycznym tej perspektywy są trzy nadrzędne priorytety, które determinują kierunki alokacji środków: zielona transformacja Europy, wzmacnianie demokracji, praworządności i praw człowieka oraz budowanie włączenia społecznego i odporności systemowej. Podejście to odzwierciedla ewolucję funduszy z prostych mechanizmów inwestycyjnych w stronę kompleksowych platform wspierających transformację ustrojową i ekologiczną, co jest szczególnie istotne w kontekście współczesnych wyzwań geopolitycznych i klimatycznych. System wdrażania opiera się na ośmiu programach tematycznych, zarządzanych przez wyspecjalizowanych operatorów publicznych, przy czym okres kwalifikowalności wydatków został ustalony od 24 kwietnia 2025 roku do 30 kwietnia 2031 roku.

Alokacja środków w ramach Funduszy Norweskich 4.0 odzwierciedla priorytety państw-darczyńców w odniesieniu do specyficznych potrzeb polskiej gospodarki i społeczeństwa. Suma 772 milionów euro została skierowana bezpośrednio do ośmiu programów sektorowych, podczas gdy pozostałe kwoty zasilają Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego, pomoc techniczną oraz Fundusz Współpracy Dwustronnej.

Program Rozwój Lokalny: Rewitalizacja i odporność ośrodków miejskich

Program „Rozwój Lokalny” (168,75 mln euro) jest skierowany wyłącznie do 110 miast wskazanych w Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku. Cele programu to podniesienie jakości życia oraz budowa modelu „miasta odpornego” na zmiany klimatyczne i gospodarcze.

Badania Stosowane i Innowacje (NCBR)

Program integruje naukę z biznesem, promując rozwiązania o wysokim potencjale rynkowym.   

• Dla kogo: Konsorcja badawcze (firmy + jednostki naukowe), organizacje badawcze, NGO oraz podmioty sektora publicznego.

Planowany nabór:

Bilateralne projekty B+R: Jesień 2026 r.
Kobiety w nauce: I kwartał 2027 r.  
Upowszechnianie wyników: Rundy w 2027 r. 

Zielony Biznes i Innowacje (PARP)

Program dedykowany dekarbonizacji i wdrażaniu zielonych technologii w przemyśle.   

• Dla kogo: Firmy z sektora MŚP (mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa).   
• Planowany nabór: II połowa 2026 roku (nabór ogólny oraz specjalny dla przedsiębiorczych kobiet).   

Kultura (MKiDN)

Największy nacisk położono na mniejsze aglomeracje i współpracę z darczyńcami.   

• Dla kogo: Samorządowe i publiczne instytucje kultury, JST, NGO działające w sektorze kultury, szkoły i uczelnie artystyczne, MŚP (tylko w Działaniu 2).
• Planowany nabór:
  • Wizyty studyjne: 2 – 27 lutego 2026 r.
  • Rewitalizacja dziedzictwa: II/III kwartał 2026 r.
  • Projekty artystyczne: Czerwiec 2026 r. (pierwszy z trzech naborów).

Badania Podstawowe (NCN)

Finansowanie doskonałości naukowej na wczesnym etapie (TRL 1-3).   

• Dla kogo: Jednostki naukowe (instytuty, uniwersytety) realizujące projekty w partnerstwach międzynarodowych.   
• Planowany nabór: Główne konkursy partnerskie ruszą w 2026 roku, a działania popularyzatorskie w 2028 roku.   

Zielona Transformacja, Sprawiedliwość i Sprawy Wewnętrzne

Trzy programy na etapie sfinalizowania umów operacyjnych.   

1. Zielona Transformacja (MKiŚ):
   • Dla kogo: Samorządy (plany adaptacji, zielona infrastruktura), Firmy (OZE, efektywność), NGO (edukacja ekologiczna).
   • Nabór: Planowany na I połowę 2026 r. (niektóre nabory ciągłe np. NaszEauto już trwają do kwietnia 2026).
2. Sprawiedliwość (MS):
   • Dla kogo: Instytucje wymiaru sprawiedliwości, Służba Więzienna, NGO wspierające ofiary przemocy.   
   • Nabór: I połowa 2026 r. po podpisaniu umów programowych.   
3. Sprawy Wewnętrzne (MSWiA):
   • Dla kogo: Służby mundurowe (Policja, SG, Straż Pożarna), instytucje bezpieczeństwa (RCB, UdsC), jednostki samorządu (w zakresie bezpieczeństwa publicznego).
   • Nabór: Większość konkursów w I połowie 2026 r.   

Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego

Kluczowy instrument wsparcia niezależności i praworządności.   

• Dla kogo: Organizacje Pozarządowe (NGO) – lokalne, regionalne i ogólnopolskie.
• Planowany nabór: Pierwszy konkurs dotacyjny na projekty tematyczne zostanie ogłoszony w I kwartale 2026 roku.

Warunki formalne i proces aplikacyjny

Skuteczne ubieganie się o środki wymaga uwzględnienia okresu kwalifikowalności (od 24 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2031 r.). Dofinansowanie ma charakter bezzwrotnych dotacji.

• Intensywność wsparcia:
  • Firmy (MŚP): Zazwyczaj od 25% do 70% kosztów (zależnie od lokalizacji i rodzaju prac).
  • Samorządy i NGO: W wielu komponentach do 100% finansowania.
  • Nauka: Badania podstawowe i stosowane w jednostkach naukowych do 100%.

Lata 2026 i 2027 będą okresem największej aktywności naborowej, a specyfika grantów wymuszająca partnerstwa ze Skandynawią daje polskim podmiotom unikalną szansę na transfer know-how w dziedzinach takich jak smart city, innowacje medyczne czy nowoczesne zarządzanie kulturą. Sukces w pozyskaniu środków zależy od wczesnej identyfikacji partnerów oraz precyzyjnego wpisania się w cele operacyjne poszczególnych operatorów.