
Sponsoring a darowizna w NGO: różnice, które ratują przed urzędem skarbowym
2026-10-24
NOWEFIO 2027 wystartowało! Konkrety, twarde limity – jak napisać wniosek
2026-11-12Na spotkaniu zarządu pada pytanie: „Ile mamy pieniędzy na ten projekt?”. Księgowa odpowiada: „Na koncie jest 80 tys. zł, ale 50 tys. to dotacja z gminy, 12 tys. to darowizny na schronisko, a 18 tys. to przychód ze szkoleń komercyjnych”. Jeśli księgowość fundacji nie potrafi tak rozdzielić pieniędzy, to organizacja ma problem, który wcześniej czy później ujawni się przy rozliczeniu grantu, kontroli albo CIT-8.
Fundacja a księgowość: punkt wyjścia
Fundacje podlegają ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości. Podstawowa konsekwencja: fundacja prowadzi księgi rachunkowe i sporządza roczne sprawozdanie finansowe (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) według układu przeznaczonego dla organizacji pozarządowych, czyli załącznika nr 6 do ustawy. To inny układ niż w spółkach: zamiast „przychodów ze sprzedaży” widzisz tam przychody z działalności statutowej nieodpłatnej, odpłatnej i gospodarczej. Nie dotyczy to organizacji stosujących uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów, w której bez stosowania tagowania / znaczników wszystko ląduje w jednym worku jeśli chodzi o działalność nieodpłatną i odpłatą, finansowaną środkami własnymi czy dotacjami.
Reszta tego poradnika dotyczy fundacji prowadzących pełne księgi, bo to najczęstszy przypadek i tu pojawia się najwięcej problemów.
Trzy rodzaje działalności: co jest co
W księgowości fundacji wyróżniamy trzy obszary. Każdy ma własne przychody, koszty i wynik.
| Rodzaj | Co to jest | Przykłady |
|---|---|---|
| Nieodpłatna działalność statutowa | działania zgodne ze statutem, za które nie pobierasz opłat | darowizny, dotacje, 1,5% podatku, zbiórki publiczne; bezpłatne warsztaty, pomoc dla podopiecznych |
| Odpłatna działalność statutowa | działania zgodne ze statutem, za które pobierasz wynagrodzenie (zwykle w celu pokrycia kosztów) | opłaty za kursy lub terapię z zakresu statutu, opłaty za uczestnictwo w konferencji o tematyce statutowej |
| Działalność gospodarcza | działalność zarobkowa, nie mieszcząca się w działalności statutowej, prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły | sprzedaż gadżetów w sklepie, wynajem lokalu, reklama na stałe, usługi dla firm niezwiązane ze statutem |
Przychody, które nie spełniają definicji przychodów z działalności statutowej nieodpłatnej ani odpłatnej, zalicza się do działalności gospodarczej. Granica bywa płynna (np. sponsoring, o czym pisaliśmy w poradniku o sponsoringu i darowiźnie), dlatego tak ważne są zasady opisane w polityce rachunkowości.
Dlaczego wyodrębnienie jest kluczowe? Pięć powodów
- Tego wymaga prawo. Fundacja, która prowadzi nieodpłatną i odpłatną działalność pożytku publicznego lub działalność gospodarczą, musi wyodrębnić je księgowo w stopniu pozwalającym ustalić przychody, koszty i wynik każdej z nich.
- CIT. Fundacja korzysta ze zwolnienia z podatku od osób prawnych dla dochodów wydatkowanych na cele statutowe. Bez rozdzielenia księgowego nie udowodnisz, że dochód z działalności odpłatnej lub gospodarczej został przeznaczony na cele statutowe, a to podstawa zwolnienia. Zyski z działalności gospodarczej można przeznaczyć na nieodpłatną działalność, ale nie wykazuje się ich jako przychodów tej ostatniej.
- VAT. Nieodpłatna działalność zwykle leży poza VAT, a odpłatne usługi i działalność gospodarcza podlegają VAT. Wyodrębnienie pomaga ustalić, który zakup można odliczać i w jakiej części.
- Granty. Grantodawca chce wiedzieć, na co wydano jego pieniądze. Brak odrębnej ewidencji dla dotacji i rodzajów działalności to jeden z najczęstszych zarzutów w kontrolach i rozliczeniach. Stąd najlepsza jest szczegółowa analityka.
- Wiarygodność i sprawozdania. Dobrze prowadzona księgowość daje czytelne sprawozdanie finansowe, które widzą darczyńcy i organ nadzoru. Pokazuje też, czy fundacja nie przekroczyła granicy w stronę działalności gospodarczej bez odpowiednich formalności.
Wskazówka: zadaj sobie jedno pytanie przy każdej nowej wpływie: „Za co to jest i kto za to zapłacił?”. Jeśli nie umiesz odpowiedzieć, księgowa też nie będzie umiała.
Koszty wspólne i klucze podziałowe
Czynsz biura, księgowa, internet, wynagrodzenie prezesa: te koszty obsługują wszystkie rodzaje działalności naraz. Przypisujesz je do poszczególnych działalności w oparciu o klucze podziałowe, czyli proporcje oddające, ile kosztów wspólnych „zużywa” dana działalność. Dobre klucze są proste i możliwe do obrony:
| Koszt wspólny | Przykładowy klucz | Dane do wyliczenia |
|---|---|---|
| Czynsz i media biura | udział powierzchni lub godzin korzystania | plan pomieszczeń, grafik |
| Wynagrodzenia administracyjne | udział przepracowanych godzin | karty czasu pracy |
| Księgowość, internet | udział przychodów lub liczba projektów | zestawienie przychodów |
Przykład: czynsz wynosi 10 000 zł miesięcznie. Biuro służy w 60% pracy nad bezpłatnymi projektami, w 30% szkoleniom odpłatnym i w 10% wynajmowi sal firmom. Do nieodpłatnej działalności księgujesz 6 000 zł, do odpłatnej 3 000 zł, do gospodarczej 1 000 zł. Ważne, żeby klucz zapisać w polityce rachunkowości i stosować go konsekwentnie, a nie zmieniać co miesiąc, bo tak byłoby „wygodniej”.
Polityka rachunkowości: dokument, który porządkuje wszystko
Polityka rachunkowości to wewnętrzny dokument wymagany ustawą o rachunkowości. Przyjmuje go zarząd (najlepiej uchwałą, tak jak opisaliśmy w poradniku o uchwałach). W fundacji powinien zawierać przynajmniej:
- Rok obrotowy i okresy sprawozdawcze (zwykle rok kalendarzowy).
- Zasady rozróżniania działalności: co uznajemy za nieodpłatną, odpłatną i gospodarczą (z przykładami).
- Zakładowy plan kont z kontami pozwalającymi sporządzić rachunek zysków i strat według załącznika nr 6.
- Klucze podziałowe kosztów wspólnych.
- Zasady ewidencji dotacji i grantów (ewidencja projektowa, ujmowanie przychodów w czasie, rachunek bankowy).
- Zasady ewidencji darowizn, zbiórek publicznych, 1,5% podatku (osobne konta analityczne).
- Obieg i opisywanie dokumentów (kto zatwierdza fakturę pod względem merytorycznym, formalnym i rachunkowym).
- Zasady wyceny aktywów i pasywów, amortyzacja środków trwałych.
- Zasady inwentaryzacji i przechowywania dokumentów.
- Sposób sporządzania sprawozdania finansowego (m.in. wskazanie, że stosujemy załącznik nr 6).
Jak księgować granty, żeby rozliczenie nie było koszmarem
Każdy grant to osobny „wątek” w księgach. Prowadzisz ewidencję analityczną dla każdego projektu i dla każdego źródła finansowania. Dzięki temu na koniec nie musisz odtwarzać, co było kupione z jakiej dotacji.
Praktyczny schemat:
- Przed startem przeczytaj umowę i wniosek, wypisz kategorie kosztów w budżecie i zasady kwalifikowalności (co można sfinansować, do jakiego limitu, od kiedy).
- Załóż konto lub subkonto projektu w planie kont (i, jeśli umowa to wymaga, wyodrębniony rachunek bankowy).
- Opisuj każdy dokument: numer projektu, kategoria budżetowa, zadanie, źródło finansowania (dotacja czy wkład własny), kwota w części pokrytej z projektu. Jeśli faktura finansowana jest częściowo z grantu, a częściowo z darowizn, napisz to wprost.
- Wynagrodzenia i umowy: karty czasu pracy, zakres obowiązków, rachunki, protokoły odbioru (więcej w poradniku o zatrudnianiu w NGO).
- Rozdzielaj koszty wspólne zgodnie z kluczem opisanym w polityce rachunkowości i zatwierdzonym wnioskiem (koszty pośrednie, ryczałt).
- Bieżąco porównuj wydatki z budżetem (raz w miesiącu), żeby nie przekroczyć dozwolonych przesunięć między pozycjami.
- Po projekcie zrób zestawienie kosztów zgodne z układem sprawozdania z umowy, zwróć niewykorzystane środki i odsetki w terminie i zachowaj dokumentację przez okres wskazany w umowie (często kilka lat, nawet po zakończeniu projektu).
Pułapka: przychody z dotacji nie zawsze księguje się w dniu wpływu pieniędzy. W wielu przypadkach ujmuje się je w księgach w czasie, w którym ponosisz koszty, na które dotacja została przyznana. Ustal z księgową zasadę i zapisz ją w polityce rachunkowości, bo wpływa na wynik finansowy i na CIT-8.
Lista kontrolna dla zarządu
- Czy mamy aktualną politykę rachunkowości przyjętą uchwałą?
- Czy plan kont pozwala sporządzić rachunek zysków i strat według załącznika nr 6?
- Czy trzy rodzaje działalności (nieodpłatna, odpłatna, gospodarcza) są księgowo wyodrębnione?
- Czy mamy zapisane klucze podziałowe kosztów wspólnych?
- Czy każdy grant ma osobną ewidencję i, jeśli trzeba, osobny rachunek bankowy?
- Czy dokumenty są opisywane na bieżąco?
- Czy znamy limity i warunki dla ewentualnej uproszczonej ewidencji?
- Czy sprawozdanie finansowe i termin jego zatwierdzenia mamy w kalendarzu (zobacz poradnik o sprawozdaniu fundacji)?




