Wdrażana w Polsce w 2026 roku dyrektywa oraz ustawa anty-SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) to fundamentalna zmiana dla trzeciego sektora. Nowe przepisy mają chronić organizacje pozarządowe, watchdogi i lokalnych aktywistów przed tzw. pozwami strategicznymi, czyli powództwami (najczęściej o naruszenie dóbr osobistych z Kodeksu cywilnego) wytaczanymi przez potężne podmioty (korporacje, organy władzy) wyłącznie w celu zastraszenia i drenażu finansowego krytyków.

Co to oznacza w praktyce prawnej i operacyjnej dla NGO?

• Zmiany w procedurze cywilnej dają sądom narzędzia do prewencyjnego, przyspieszonego oddalania powództw, które noszą znamiona SLAPP (są oczywiście bezzasadne i służą tłumieniu debaty publicznej).
• Organizacja pozwana w ten sposób ma szansę na błyskawiczne zakończenie procesu, minimalizację kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie zwrotu kosztów od powoda.
• Należy pamiętać: ustawa chroni przed nadużyciem prawa do sądu, a nie przed odpowiedzialnością cywilną za zniesławienie czy publikację nieprawdy. Wymóg należytej staranności wciąż obowiązuje.

Case study: Lokalna organizacja monitorująca procedury przetargowe w gminie otrzymała przedsądowe wezwanie do usunięcia krytycznego raportu od dużej firmy deweloperskiej. Zamiast kapitulacji, stowarzyszenie odpowiedziało stanowczym pismem prawnym. Powołano się w nim na rzetelnie udokumentowane źródła informacji publicznej oraz jednoznacznie wskazano, że wezwanie nosi znamiona SLAPP. Sprawa nigdy nie trafiła na wokandę – wykazanie profesjonalizmu i gotowości do obrony okazało się skutecznym mechanizmem mrożącym dla potencjalnego powoda.

Jak przygotować organizację: Wprowadź żelazną procedurę weryfikacji faktów (fact-checking) i autoryzacji materiałów krytycznych, bezpiecznie archiwizuj dowody (np. w oparciu o dostęp do informacji publicznej) i z wyprzedzeniem skonsultuj się z radcą prawnym specjalizującym się w prawie mediów.

👉 Działalność kontrolna, strażnicza czy społeczna wymaga solidnych fundamentów formalno-prawnych. Zbuduj swoją organizację na mocnym statucie, który należycie określi i zabezpieczy cele Twojego działania. Sprawdź opcje i koszty powołania nowej fundacji: Cennik – ile kosztuje założenie fundacji?