Kiedy w 2023 roku wchodziła w życie Ustawa o fundacjach rodzinnych, w polskim biznesie zapanowała euforia. Nowa forma prawna miała służyć wielopokoleniowej sukcesji majątkowej, jednak szybko stała się – w ocenie Ministerstwa Finansów – wehikułem do agresywnej optymalizacji podatkowej. Dziś, w 2026 roku, krajobraz prawny wygląda zupełnie inaczej. Przegląd przepisów i kolejne nowelizacje drastycznie uszczelniają system, a Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) bierze fundacje rodzinne pod lupę.

Jeśli Twoim celem jest prowadzenie działań o charakterze społecznym, edukacyjnym, a nawet łączenie misji z zarabianiem (w ramach działalności gospodarczej), wybór fundacji rodzinnej zamiast klasycznej fundacji społecznej (działającej na mocy Ustawy o fundacjach z 1984 r.) to dziś krok obarczony ogromnym ryzykiem. Dlaczego?

Twarde argumenty przeciwko fundacji rodzinnej:

• Niestabilność legislacyjna i rosnące obciążenia: Przepisy podatkowe dotyczące fundacji rodzinnych ulegają ciągłym, często niekorzystnym dla fundatorów zmianom. Ministerstwo Finansów sukcesywnie dąży do opodatkowania świadczeń na rzecz beneficjentów, zamykania furtek związanych z podatkiem CIT i rygorystycznego definiowania tzw. ukrytych zysków. Zakładając dziś fundację rodzinną, nie masz żadnej gwarancji, jak będzie wyglądało jej opodatkowanie za rok.
• Celownik Krajowej Administracji Skarbowej (KAS): Urzędy Skarbowe traktują obecnie fundacje rodzinne jako podmioty podwyższonego ryzyka. Kontrole krzyżowe, żądania udostępnienia pełnej dokumentacji księgowej i rygorystyczne badanie, czy fundacja faktycznie realizuje cele sukcesyjne, czy tylko omija podatki – to codzienność, z którą musi mierzyć się zarząd. W przypadku klasycznej fundacji (NGO) urząd weryfikuje głównie poprawne wydatkowanie na cele statutowe, a organy mają do trzeciego sektora znacznie większe zaufanie.
• Zaporowa bariera wejścia i koszty utrzymania: Utworzenie fundacji rodzinnej wymaga wniesienia funduszu założycielskiego w wysokości co najmniej 100 000 zł. Dodatkowo ustawa nakłada na nią obowiązek przeprowadzania cyklicznych, niezwykle kosztownych audytów przez niezależnych biegłych rewidentów. Dla porównania: klasyczną fundację społeczną z działalnością gospodarczą można powołać z kapitałem rzędu 1000–2000 zł, bez obowiązku zewnętrznych audytów (do momentu osiągnięcia bardzo wysokich progów obrotowych).
• Kryzys wizerunkowy w oczach darczyńców: W przestrzeni publicznej fundacje rodzinne jednoznacznie kojarzą się dziś z „optymalizacją majątków najbogatszych”. Darczyńca lub sponsor biznesowy (CSR), czytając nagłówki o kontrolach KAS, podświadomie przenosi tę nieufność na standardowe NGO. Jeśli powołasz fundację rodzinną, odetniesz sobie drogę do zbiórek publicznych, 1,5% podatku czy dotacji unijnych – ta forma prawna po prostu do tego nie służy.

Jak odciąć się od kontrowersji, jeśli prowadzisz klasyczną fundację (NGO)?

1. Precyzja nazewnictwa: Nigdy nie używaj samego słowa „fundacja” bez kontekstu. Zawsze dopisuj „organizacja pozarządowa (NGO)” lub „Organizacja Pożytku Publicznego”.
2. Jasna deklaracja: W sekcji „O nas” na stronie wprost napisz: „Działamy na podstawie Ustawy o fundacjach z 1984 r. Nie jesteśmy fundacją rodzinną i nie zarządzamy majątkiem prywatnym. 100% zysków reinwestujemy w cele statutowe”.
3. Transparentność: Publikuj sprawozdania finansowe – to najszybszy sposób na udowodnienie swojego prospołecznego charakteru.

Case study: Przedsiębiorca z Wielkopolski chciał powołać podmiot, który będzie prowadził płatne szkolenia (komercyjnie), ale cały zysk przeznaczy na stypendia dla uzdolnionej młodzieży. Pierwotnie doradzono mu fundację rodzinną. Po weryfikacji kosztów (audyty, księgowość pełna dla spółek kapitałowych, 100 tys. zł na start) oraz ryzyka ciągłych kontroli KAS pod kątem wyprowadzania zysków z jego spółki matki – wycofał się z tego pomysłu. Zamiast tego założył klasyczną fundację z zarejestrowaną działalnością gospodarczą w KRS. Osiągnął ten sam cel operacyjny, uniknął podatkowego „stygmatu”, a koszty powołania podmiotu były kilkudziesięciokrotnie niższe.

👉 Nie daj się zwieść modzie na „fundacje rodzinne”, jeśli Twoim celem jest działanie społeczne połączone z niezależnością finansową. Wybierz sprawdzoną, bezpieczną i wiarygodną dla otoczenia formę klasycznej fundacji z działalnością gospodarczą (lub bez niej). Chcesz wiedzieć, jak szybko i profesjonalnie zarejestrować taką organizację bez błądzenia w gąszczu przepisów? Zobacz nasz cennik i sprawdź, jak możemy Ci pomóc: Cennik – ile kosztuje założenie fundacji?